Myrazonit – sukces uprawy rzepaku

Wyzwania w uprawie rzepaku ozimego

W obecnych warunkach gospodarczych i środowiskowych szczególnie istotne jest, aby producenci rolni znajdowali skuteczne rozwiązania umożliwiające sukces w uprawie rzepaku. Dzielimy się dziś podsumowaniem przygotowanym na podstawie doświadczeń Gábora Tótha, naszego doradcy terenowego z komitatu Somogy, który analizuje wyzwania i możliwości uprawy rzepaku ozimego. Rzepak leży Gáborowi szczególnie na sercu – jego zaangażowanie nie jest przypadkowe, ponieważ pracę dyplomową poświęcił pozytywnym efektom współpracy pomiędzy rzepakiem a bakteriami glebowymi. Z jego perspektywy, jeśli trwale wyeliminujemy tę roślinę z płodozmianu, brak realnych alternatyw może prowadzić do zmniejszenia różnorodności upraw na zbyt dużych powierzchniach, co w dłuższej perspektywie przyniesie problemy środowiskowe, a następnie ekonomiczne. Warto sięgać po alternatywne, przemyślane i ekonomicznie uzasadnione rozwiązania, aby mimo trudności osiągać dobre wyniki.

Moje doświadczenia z Somogy (południowe Węgry):
Zauważam, że areał przeznaczony pod rzepak ozimy systematycznie się zmniejsza, a coraz więcej gospodarstw całkowicie rezygnuje z jego uprawy. Niestety, z punktu widzenia ekonomicznego wiele czynników działa na niekorzyść tej rośliny – każdy z nich osobno może skutecznie utrudnić opłacalną produkcję. Wycofanie wielu środków ochrony roślin, niespójność cen skupu względem rosnących kosztów produkcji, a także ogólna nieprzewidywalność rynku zbóż – to wszystko zniechęca do uprawy.
Dodatkowo, technologia uprawy rzepaku silnie zależy od czynników abiotycznych, które coraz częściej sprawiają problemy: opady potrzebne do wschodów, odpowiednia temperatura podczas kwitnienia czy bezburzowy okres przed żniwami – wszystko to niezbędne do sukcesu, ale w miejsce stabilności coraz częściej mamy do czynienia z pogodowymi ekstremami.

Wielu rolników mówi dziś otwarcie, że rzepak utrzymuje się w płodozmianie głównie ze względu na potrzebę dywersyfikacji – bo same zboża nie wystarczą, by efektywnie zagospodarować pola pod zasiewy jesienne. Oczywiście, pojawiły się już alternatywy, jak koniczyna purpurowa, mak czy groch paszowy, jednak ich rynek zbytu nadal należy do zupełnie innej kategorii.

W takiej sytuacji kluczowe znaczenie zyskuje efektywność kosztowa – ponieważ w warunkach presji każdy chce osiągnąć wynik przy możliwie najmniejszym ryzyku. Wierzymy, że poprzez poprawę jakości gleby oraz stosowanie przemyślanych, zrównoważonych rozwiązań w zakresie nawożenia można wyeliminować wiele czynników zakłócających, a tym samym ograniczyć liczbę problemów i zagrożeń.

Przygotowanie gleby i rozkład resztek pożniwnych

Przygotowanie pola pod rzepak nie zaczyna się od uprawy przedsiewnej, lecz od właściwej pielęgnacji ścierniska po przedplonie. Ze względu na zatrzymywanie wody, zaleca się niezwłoczne wykonanie płytkiej uprawy po kombajnie oraz zamknięcie powierzchni gleby. Dzięki zamknięciu kapilar wilgoć przemieszczająca się ku górze nie ucieka, lecz kondensuje się w warstwie przełamanej gleby, co tworzy idealne warunki do kiełkowania nasion chwastów i osypanych ziaren oraz do przerwania ich spoczynku.

Zieleniące się w ten sposób pole można po krótkim czasie ponownie przejechać, wykonując pielęgnację ścierniska i mechaniczne zwalczanie chwastów.

Rozkład resztek z Phylazonit – skutecznie i z przewagą biologii

Do preparatu Phylazonit Rozkład Resztek warto dodać również Phylazonit TrichON, ponieważ grzyb Trichoderma wspomaga rozkład długich łańcuchów węglowych, przyspieszając proces mineralizacji, a jednocześnie wypiera patogeny konkurujące o to samo środowisko. Dla uzupełnienia dostępnego azotu, który będzie potrzebny zarówno do rozkładu resztek, jak i startującemu rzepakowi, ekonomicznym rozwiązaniem jest Phylazonit Rozkład Resztek Nitrogen Plus, zawierający bakterie wiążące azot i stale dostarczające go w przyswajalnej formie.

Dzięki zastosowaniu mikrobiologii tworzymy środowisko bogate w składniki pokarmowe, a jednocześnie niekorzystne dla patogenów takich jak Sclerotinia, Macrophomina i inne chorobotwórcze grzyby.

Znaczenie materii organicznej

Jednym z często niedocenianych atutów kontrolowanego rozkładu substancji organicznej jest utrzymywanie równowagi w zasobach węgla w glebie. Bez obornika, a także bez kosztownych rozwiązań (jak kompost miejski, zrębki drzewne, produkty granulowane czy aktywowany węgiel) nie ma obecnie skutecznej alternatywy dla budowy próchnicy – to konieczność.

Za poważny błąd uważam stosowanie słomy nie w celu wzbogacenia gleby, lecz jako surowca energetycznego dla elektrociepłowni. To działanie krótkowzroczne i sprzeczne z długofalowym interesem rolnictwa.

Zasób próchnicy w glebie zależy od ilości materii organicznej dostarczanej do gleby w jednostce czasu oraz od dynamicznej równowagi między procesem humifikacji (tworzenia próchnicy) a mineralizacją próchnicy.

Do tej równowagi zbliżamy się poprzez świadome zarządzanie resztkami pożniwnymi i racjonalne ich rozkładanie. Każda spalona bela słomy to utrata cennego węgla z gleby, natomiast tam, gdzie pozostawiona bela ulega naturalnemu rozkładowi – roślinność w tym miejscu wyróżnia się bujniejszym wzrostem.

Łańcuchy celulozowe, z których zbudowane są rośliny, składają się z węgla – podobnie jak inne związki organiczne, do których przyłączone są podstawowe składniki odżywcze. Co więcej, proporcje składników pokarmowych w resztkach pożniwnych są niemal idealne, ponieważ pochodzą z wcześniej zbudowanego, zrównoważonego środowiska organicznego – czyli dokładnie z tego, co roślina potrzebowała i pobrała z gleby.

Aspekty i możliwości uzupełniania składników pokarmowych

Ogólnie rzecz biorąc, rzepak – podobnie jak inne rośliny – w dużym stopniu potrzebuje obecności „budulcowego” węgla, a także azotu, fosforu, potasu, magnezu, siarki, wapnia i boru. Biorąc pod uwagę te potrzeby, można zaproponować następujące podejście:

Po zbiorze 6-tonowej pszenicy w glebie pozostaje orientacyjnie:

• 55 kg azotu (N)

• 35 kg fosforu (P₂O₅)

• 90 kg potasu (K₂O)

Oczywiście, do cyklu odżywiania wracają także makroelementy wtórne i istotne mikroelementy. Sam azot w tej ilości odpowiada ok. 200 kg saletry amonowej w postaci organicznej – to zasób, który młody rzepak może z powodzeniem wykorzystać.

Każdy racjonalnie uwolniony składnik odżywczy zmniejsza potrzebę stosowania nawozów mineralnych, a co więcej – dzięki stopniowemu uwalnianiu – składniki te są dostępne dla rośliny przez dłuższy czas, a nie jednorazowo.

W praktyce intensywnej uprawy rzepaku dawka 200 kg azotu/ha nie jest uważana za nadmierną, z czego jesienią zaleca się aplikację 40 kg/ha.
Zalecenia nawozowe obejmują również:

• 80–90 kg/ha fosforu,

• 90–110 kg/ha potasu do jesiennej aplikacji.
  Obecnie można to zrealizować zarówno poprzez nawożenie podstawowe, jak i poprzez nawozy startowe.

Jeśli jednak porównamy te wartości z ilością makroskładników możliwych do odzyskania z resztek pożniwnych, to – przy odpowiednio aktywnym życiu glebowym – matematycznie jesteśmy niemal zabezpieczeni jesienią w azot i potas, a pozostaje nam uzupełnić tylko fosfor.

W praktyce oczywiście nie jest to tak proste, ale wyraźnie widać, że zapotrzebowanie na nawozy mineralne można zmniejszyć, jeśli gleba jest w dobrej kondycji i jej zdolność do dostarczania składników pokarmowych jest zachowana.

Wapnowanie i przygotowanie stanowiska pod rzepak

Jeszcze przed przygotowaniem łoża siewnego warto zająć się odczynem gleby. Przyswajalność najważniejszych makroskładników znacząco spada w kwaśnym zakresie pH. Między wartością pH 5,5 a 6,5 obserwuje się aż 50% strat w pobieraniu azotu i fosforu. Uwzględniając zapotrzebowanie rzepaku na wapń oraz wyniki badań gleby, można dokładnie określić rodzaj odpowiedniego preparatu wapniowego, jego zalecaną dawkę oraz średniookresową strategię nawożenia dla danego stanowiska.

W przypadku rzepaku zalecanym źródłem będzie wapno zawierające tlenek wapnia (CaO) – czyli szybko dostępna forma wapnia. Choć zakwaszone gleby nie dają natychmiastowych efektów po pierwszym wapnowaniu, rzepak z pewnością „odwdzięczy się”, jeśli odczyn gleby zbliży się do preferowanego zakresu pH 6–7. Istnieją także wapna siarkowe i magnezowe, które odpowiadają na dodatkowe potrzeby pokarmowe rzepaku.

Biologia gleby – wsparcie na starcie

Podczas przygotowania łoża siewnego lub równocześnie z siewem warto sięgnąć po mikrobiologiczne preparaty.

• W przypadku wąskiego płodozmianu lub pól znanych z obecności patogenów rekomendujemy Myrazonit Rizo.

• W warunkach standardowych, szczególnie gdy zależy nam na uzupełnieniu brakującego fosforu, sprawdzi się Myrazonit Regenerator Gleby Fosfor Plus.

Preparaty te wzmacniają naturalną ochronę przed Sclerotinia, a ich istotną rolą jest mobilizacja niedostępnego fosforu z gleby, co przekłada się na silniejsze i intensywniejsze ukorzenienie roślin.

Nawożenie dolistne i analiza liści – dla optymalnego odżywienia rzepaku

Jesienią, oprócz podstawowego uzupełnienia składników pokarmowych, warto skupić się także na poprawie ogólnej kondycji roślin i wzmocnieniu ich odporności na zimowe warunki. W czasie stosowania regulatorów wzrostu, preparat Energia Humin dostarcza niezbędnego wsparcia w postaci dodatkowej siarki, boru i cynku.

Wiosną azot powinien być aplikowany stopniowo, w kilku dawkach. Na początku wegetacji skuteczność form stałych zależy od opadów – powinny one być „wmywające”, ale nie „wypłukujące”. Już w tym czasie należy pomyśleć o uzupełnieniu siarki. Zarówno w przypadku nawozów płynnych (np. Nitrosol), jak i dolistnych, preferowane powinny być wersje siarkowe. Przy braku odpowiednich form glebowych, dolistne nawożenie siarką staje się kluczowe.

Przed zaplanowanym nawożeniem dolistnym analiza liści pozwala określić, czego rzepak potrzebuje w danym stadium rozwojowym. To doskonała okazja do trafionej, celowanej interwencji. W przypadku niedoborów warto szczególnie zadbać o uzupełnienie: potasu (K), fosforu (P), magnezu (Mg), wapnia (Ca) i boru (B). Te składniki można skutecznie podać dolistnie, np. podczas zabiegów ochrony roślin, z dodatkiem Energia Humin, który poprawia przyswajalność.

Druga dawka azotu powinna być podana w fazie zielonego pąka. Tu dostępność wody opadowej ma kluczowe znaczenie – a jej brak niestety staje się normą. W takich warunkach można polegać na dolistnych nawozach o wysokiej zawartości azotu. Preparat Energia Plusz zapewnia zrównoważone odżywienie – dostarcza azot, siarkę i magnez w dostępnej formie. Przed kwitnieniem dodatek boru to już niemal obowiązek.

Po zbiorach nie zapominajmy o właściwej pielęgnacji ścierniska – zarówno następna uprawa, jak i nasz portfel z pewnością docenią pozostające po 4-tonowym plonie rzepaku składniki pokarmowe: 70 kg azotu (N), 35 kg fosforu (P₂O₅) i 105 kg potasu (K₂O) w formie przyswajalnych substancji.

Moja publikacja tylko częściowo dotyka wiosny – bo uważam, że w przypadku rzepaku najważniejsze rzeczy dzieją się jesienią. To właśnie wtedy, dzięki odpowiedniemu podejściu i technologii, możemy wpłynąć na decyzje rozwojowe rośliny – wspierając ją w tworzeniu jak największej liczby zawiązków plonotwórczych i rozgałęzień. W ten sposób, przy zdyscyplinowanej ochronie roślin, wiosną pozostaje nam już tylko „odrobić lekcję” z nawożenia.

Róbmy to również z głową – na podstawie danych, przy użyciu skutecznych rozwiązań – aby złociste, przyciągające wzrok pola rzepaku nie zniknęły na dobre z krajobrazu jako cenne pastwiska dla pszczół.

Tóth Gábor
doradca rolniczy z komitatu Somogy